Τετάρτη 22 Νοεμβρίου 2017 - 13:08:25

  

BANNER 1200X80
A A A
  • του Δημήτρη Πλευράκη
  • ΡΩΞΑΝΗ - ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Δ΄ 311 π. Χ. (Βασίλισσα-Βασιλεύς) Γυναίκα – Γιος του Μ. Αλεξάνδρου. Πεθαίνουν στην Μακεδονία. Δολοφονούνται στην Αμφίπολη από τον Κάσσανδρο

Η κοινή τους τοποθέτηση εδώ είναι απόλυτα συνυφασμένη με την κοινή τους μοίρα ως μάνας και γιου, επίσημης Βασίλισσας των Μακεδόνων και νόμιμου γιου της από τον Αλέξανδρο και διάδοχου του Μακεδονικού Θρόνου.

Ο Αλέξανδρος ο Δ΄ όταν πεθαίνει ο πατέρας του στην Βαβυλώνα το 323 π. Χ. δεν έχει ακόμη γεννηθεί (Η Ρωξάνη τον κυοφορεί οκτώ μηνών τότε). Παρ’ όλα αυτά αποφασίζεται στην πρώτη διανομή της αυτοκρατορίας αν γεννηθεί (όπως και γίνεται) αρσενικός διάδοχος αυτός να είναι και ο διάδοχος του μακεδονικού θρόνου( Ιουστίνος XIII,4,3) μαζί με τον θείο του τον Αρριδαίο.

Η συμβασιλεία του και η διαδοχή της Αυτοκρατορίας επιβεβαιώνεται για μια ακόμη φορά στην συνθήκη του Τριπαράδεισου το 321 π.Χ. στην οποία αποφασίζεται η μεταφορά του, μαζί με την μητέρα του, πίσω στην Μακεδονία. Εκεί τίθεται υπό την προστασία της γιαγιάς του Ολυμπιάδας που για ασφάλεια τον μεταφέρει στην πατρίδα της, την Ήπειρο.

Όμως κατά την επιστροφή της βασιλικής οικογένειας στη Μακεδονία το 316 π Χ. και μετά τη δολοφονία της Ολυμπιάδας, η Ρωξάνη και ο Αλέξανδρος ο Δ΄ μόλις επτά χρονών τότε φυλακίζονται μαζί, από τον Κάσσανδρο, στην ΑΜΦΙΠΟΛΗ.

«τὴν μὲν Ῥωξάνην μετὰ τοῦ παιδὸς εἰς φυλακὴν παρέδωκε, μεταγαγὼν εἰς τὴν ἄκραν τὴν ἐν Ἀμφιπόλει» (Διόδωρος Σικελιώτης ΙΘ 11.9)

 

 

Ο Κάσσανδρος φαίνεται δεν τολμάει να προσθέσει και νέους φόνους της βασιλικής οικογένειας στα χέρια του αφού είναι ζεστό ακόμα το αίμα της μάνας του μεγάλου Βασιλιά και μπροστά στην λαϊκή κατακραυγή, διαλέγει την λύση της φυλάκισης για την βασίλισσα και τον νόμιμο διάδοχο Αλεξανδρο Δ΄, το οποίο τον αποστερεί από την αυλή του για να μην πάρει την ίδια εκπαίδευση όπως ο Μ. Αλέξανδρος και τον παραδίδει στον φρούραρχο της πόλης και έμπιστο του Γλαυκία.

«ὁ δὲ Κάσανδρος διεγνώκει μὲν ἀνελεῖν Ἀλεξάνδρου τὸν παῖδα καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ Ῥωξάνην, ἵνα μηδεὶς ᾖ διάδοχος τῆς βασιλείας:» «κατὰ δὲ τὸ παρὸν θεωρῆσαι βουλόμενος τοὺς τῶν πολλῶν λόγους, τίνες ἔσονται περὶ τῆς Ὀλυμπιάδος ἀναιρέσεως, ἅμα δ᾽ οὐδὲν πεπυσμένος τῶν περὶ Ἀντίγονον»

«τάξας τε ἐπ᾽ αὐτῆς Γλαυκίαν τινὰ τῶν πιστευομένων: ἀπέσπασε δὲ καὶ τοὺς εἰωθότας παῖδας συντρέφεσθαι καὶ τὴν ἀγωγὴν οὐκέτι βασιλικήν, ἀλλ᾽ ἰδιώτου τοῦ τυχόντος οἰκείαν ἐκέλευε γίνεσθαι.» (Διόδωρος Σικελιώτης ΙΘ 11.9.)

Γιατί όμως διαλέγει σαν τόπο εξορίας την Αμφίπόλη; Θέλει να τους απομακρύνει από τις Αιγές τη νόμιμη έδρα των Βασιλιάδων; Από την άλλη η Αμφίπολη είναι σχεδόν συνοριακή πόλη και με μεγάλο λιμάνι κάνοντας εύκολη την απόδραση τους σε συνεννόηση με τους άλλους διεκδικητές του θρόνου (Αντίγονο, Λυσίμαχο κτλ) Έχει αυτό σχέση με τον Τύμβο της Αμφίπολης που μπορεί να έχει ήδη κατασκευαστεί; Αυτό το ερώτημα δεν μας το απαντούν οι σύγχρονοι Ιστορικοί.

Στην συνθήκη του 311 π Χ. επιβεβαιώνεται για μια ακόμη φορά με τον πιο επίσημο τρόπο η Βασιλεία του μικρού παιδιού αφού οι ίδιοι οι βασιλιάδες-διεκδικητές αναγνωρίζουν την εξουσία του και αποφασίζουν από κοινού στην συνθήκη Ειρήνης που υπογράφουν ότι ο Κάσσανδρος θα είναι στρατηγός της Ευρώπης, μέχρι να ενηλικιωθεί ο μικρός Αλεξανδρος Δ΄.

«οἱ περὶ Κάσανδρον καὶ Πτολεμαῖον καὶ Λυσίμαχον διαλύσεις ἐποιήσαντο πρὸς Ἀντίγονον καὶ συνθήκας ἔγραψαν. ἐν δὲ ταύταις ἦν Κάσανδρον μὲν εἶναι στρατηγὸν τῆς Εὐρώπης, μέχρι ἂν Ἀλέξανδρος ὁ ἐκ Ῥωξάνης εἰς ἡλικίαν ἔλθῃ,» (Διόδωρος Σικελιώτης ΙΘ 105.1.)

Όμως μετά την συνθήκη και εύλογα, ο λαός της Μακεδονίας πίεζε ώστε να βγει από την φυλακή το παιδί και να εγκατασταθεί στον θρόνο ο νόμιμος διάδοχος του Μ. Αλεξάνδρου.

«Κάσανδρος δὲ ὁρῶν Ἀλέξανδρον τὸν ἐκ Ῥωξάνης αὐξόμενον καὶ κατὰ τὴν Μακεδονίαν λόγους ὑπό τινων διαδιδομένους ὅτι καθήκει προάγειν ἐκ τῆς φυλακῆς τὸν παῖδα καὶ τὴν πατρῴαν βασιλείαν παραδοῦναι»

Ο Κάσσανδρος φοβούμενος για την εξουσία του η οποία, αν και είχε παντρευτεί -πιθανά με εκβιασμό - την Θεσσαλονίκη, αδελφή του Μ. Αλεξάνδρου, δεν ήταν στερεωμένη, αποφασίζει τον θάνατο του έφηβου πια Αλέξανδρου και φυσικά της μητέρας του, διατάσσοντας τον Γλαυκία να εκτελέσει την ανοσία διαταγή.

«φοβηθεὶς ὑπὲρ ἑαυτοῦ προσέταξε Γλαυκίᾳ τῷ προεστηκότι τῆς τοῦ παιδὸς φυλακῆς τὴν μὲν Ῥωξάνην καὶ τὸν βασιλέα κατασφάξαι καὶ κρύψαι τὰ σώματα,» (Διόδωρος Σικελιώτης ΙΘ 105.2.)

 

 

Ο χρόνος θανάτου δεν μπορεί να προσδιοριστεί με ακρίβεια αφού από την χρονομετρία των Χαλδαίων μπορεί να έγινε λίγο πριν από το φθινόπωρο του 311 αλλά, με το πιο έγκυρο και Ελληνικό Πάριο χρονικό, η δολοφονία επήλθε επί άρχοντος Αθηναίων Ιερομνημιονος δηλαδή το 310 με 309 π.Χ..

Το ρήμα ‘κατασφάξαι’ παραπέμπει φανερά σε βίαιο θάνατο καθώς μας μαρτυρεί όμως ο όχι ιδιαίτερα αξιόπιστος Διόδωρος ο Σικελιώτης. Όμως αντίθετα ο Ιουστίνος (XV 2,5) χρησιμοποιεί το ρήμα interfecit (σκοτώνω) «alterum quoque filium cum matre Roxane pari fraude interfecit, scilicet quasi regnum Macedoniae, quod adfectabat, aliter consequi quam scelere non posset.»

Κυρίως όμως παρατηρούμε κάτι πολύ σημαντικό, ο πολύ πιο αξιόπιστος ως πηγή Παυσανίας αναφέρει ότι ο Κάσσανδρος τους δηλητηρίασε: «Ἀλέξανδρον τὸν ἐκ Ῥωξάνης ἀπέκτεινεν ὑπὸ φαρμάκων.» (Παυσανίας Θ΄7)

Ποιος ο λόγος να τους δηλητηριάσει αν σκόπευε να κρύψει τα πτώματα; Αν ισχύει η εκδοχή του Παυσανία τότε η μόνη πιθανή εξήγηση θα ήταν ότι θα ήθελε να παρουσιάσει το θάνατο του νεαρού Βασιλιά και της μητέρας του σαν να προήλθε από φυσικά αίτια, και ότι πέθαναν πιθανά μαζί από αρρώστια, ώστε να μην διακινδυνεύσει την συμμαχία των εχθρών του – επίσης διεκδικητών του θρόνου (Αντιγόνου κτλ)- με τον οργισμένο λαό της Μακεδονίας.

Έτσι το λιοντάρι στην κορυφή θα μπορούσε να συμβολίζει τον Νεαρό Βασιλιά και τα γυναικεία στοιχεία του τάφου την Βασίλισσα μητέρα του. Η μεγαλοπρέπεια μιας τελετής στην Αμφίπολη δεν θα ήταν ασύμβατη τόσο με το μέγεθός των νεκρών όσο και με τις επιδιώξεις του Κάσσανδρου.

Ο οποίος αφού έχει πετύχει τον αντικειμενικό του στόχο με την ανάρρηση του στον θρόνο της Μακεδονίας μπορεί να προβεί σε μια μεγαλοπρεπή κηδεία απεκδυόμενος κάθε ευθύνη για τον θάνατο του μικρού Βασιλιά και της Βασίλισσας Ρωξάνης.

Όμως καμία αρχαία πηγή δεν συνηγορεί προς τούτο και μάλιστα όχι μόνο υπάρχει σιωπή περί του θέματος αλλά πολλά βιβλία που αφορούν την περιοχή ή το γεγονός έχουν, μυστηριωδώς, χαθεί.

Η ξενική όμως καταγωγή της Βασίλισσας και η αμφιλεγόμενη θέση του μικρού Αλέξανδρου, συνηγορούν σε τόπο ταφής μακριά από την Βεργίνα στην οποία ο Κασσανδρος θάβει τον έτερο νόμιμο βασιλιά τονίζοντας έτσι την «νομιμοφροσύνη» του.

Εκτός κι αν ο τάφος είχε ήδη δημιουργηθεί και ο «ξαφνικός» θάνατος του γιου και της γυναίκας του Μ. Αλεξάνδρου αναγκάζει τους συγχρόνους τους να τους τοποθετήσουν στον ήδη υπάρχον έτοιμο και μεγαλοπρεπή τάφο του μεγάλου Βασιλιά…

  • (συνεχίζεται…)