Πέμπτη 23 Νοεμβρίου 2017 - 11:23:58

  

BANNER 1200X80
A A A

Στα τέλη του 2008 και καθ’ όλο το 2009 ενέσκηψε η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση που προκλήθηκε κατά βάση από την «φούσκα» ακινήτων και παραγώγων στις ΗΠΑ. Καμία χώρα δεν έμεινε ανεπηρέαστη και έγινε μια ευρεία συζήτηση για το πώς πρέπει να αντιμετωπιστεί. Τεράστια ποσά ξοδεύτηκαν προκειμένου να μην καταρρεύσουν μεγάλες τράπεζες και επιχειρήσεις στην χειρότερη οικονομική κρίση από το 1929. Η παγκόσμια οικονομία βούτηξε σε ισχυρή ύφεση, τα εθνικά χρέη αυξήθηκαν και θέσεις εργασίας χάθηκαν.

 

  • Αμερικανική λύση

Η αμερικανική απάντηση στηρίχθηκε στην Κευνεσιανή μακροοικονομική θεωρία που προβλέπει σε περιόδους ύφεσης να ξοδεύει το κράτος μεγάλες ποσότητες χρήματος για να τονώνει την οικονομία.

Τα βασικά της σημεία ήταν, σε πολύ γενικές γραμμές:

  1. Επέκταση των ελλειμμάτων του προϋπολογισμού για να τονωθεί η οικονομία, το γνωστό και ως “Obama Recovery Act”. Χρηματοδοτήθηκαν απευθείας από τον προϋπολογισμό προγράμματα που αφορούσαν τους τομείς των υποδομών, υγείας και ενέργειας. Επίσης διατέθηκαν χρήματα για μείωση των φόρων αλλά και φορολογικά κίνητρα για δημιουργία επιχειρήσεων, επέκταση των παροχών σε ανέργους κτλ

  2. Επέκταση του ισολογισμού της Αμερικανικής Κεντρικής Τράπεζας (FED) η οποία έριχνε μεγάλες ποσότητες νέου χρήματος στην αγορά κάθε μήνα. Με λίγα λόγια «τύπωνε χρήμα»

Το αμερικανικό πρόγραμμα, εκ του αποτελέσματος κρίνεται επιτυχημένο. Υπολογίζεται ότι σώθηκαν ή δημιουργήθηκαν πάνω από 6 εκατ. θέσεις εργασίας ενώ η αμερικανική οικονομία ήδη από τα μέσα του 2011 αναπτύσσεται με ολοένα και επιταχυνόμενους ρυθμούς: το ΑΕΠ αυξήθηκε στα 16,6 τρισ. δολάρια από τα 14,4 που ήταν το 2009.

Σημαντική αρνητική παρενέργεια η μεγάλη αύξηση του αμερικανικού χρέους από τα 10 στα 16 τρισ. δολάρια.

 

  • Ευρωπαϊκή Συνταγή

Η Ευρωπαϊκή απάντηση (Ζώνη του Ευρώ) στην κρίση ήταν εντελώς διαφορετική. Βασίστηκε σε δύο πυλώνες:

  1. Την δημοσιονομική προσαρμογή ή αλλιώς λιτότητα. Το κράτος μειώνει τα έξοδα του και αυξάνει τα έσοδα προκειμένου να μειωθούν τα ελλείμματά του. Κατά αυτόν τον τρόπο το χρέος σταματά να αυξάνει και βαθμιαία μειώνεται. Το μεσοπρόθεσμο αποτέλεσμα είναι λιγότερα χρήματα για εξυπηρέτηση του χρέους και, σε συνδυασμό με μεταρρυθμίσεις τόνωσης της ανταγωνιστικότητας, η υγιής ανάπτυξη.

  2. Την εσωτερική υποτίμηση. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή φιλοσοφία της εσωτερικής υποτίμησης, η λιτότητα μειώνει τη συνολική ζήτηση και σπρώχνει προς τα πάνω την ανεργία. Με τη σειρά της, η αύξηση της ανεργίας αναμένεται να μετριάσει τις μισθολογικές διεκδικήσεις και να οδηγήσει σε μείωση του ρυθμού αύξησης των ονομαστικών μισθών. Οι τιμές των αγαθών αναμένεται στη συνέχεια να ευθυγραμμιστούν με τη μείωση των μισθών. Το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα είναι ότι τα εθνικά επίπεδα τιμών υποχωρούν στις χώρες με εμπορικό έλλειμμα και η ανταγωνιστικότητά τους βελτιώνεται. Αντίστοιχα βελτιώνεται η εξωστρέφεια και παραγωγικότητα. Ακολούθως γίνονται ελκυστικότερες για σημαντικές επενδύσεις που δημιουργούν θέσεις εργασίας και τελικά ανάπτυξη.

 

Η Ευρωπαϊκή λύση έχει μικτά αποτελέσματα, ειδικά σε χώρες της περιφέρειας όπως η Ελλάδα. Αδύναμες πολιτικές ενίσχυσης ανταγωνισμού και τμηματοποίηση της αγοράς, κυκεώνες θεσμικών ρυθμίσεων και ακαμψία στην αγορά εργασίας οδήγησαν τους μισθούς σε πολύ μεγαλύτερη πτώση από τις τιμές των προϊόντων. Αυτή η πτώση οδήγησε σε μεγαλύτερη του επιδιωκόμενου μείωση της ζήτησης και μοιραία σε μεγάλη ύφεση.

 

Ειδικά για την περίπτωση της χώρας μας, οι αδυναμίες της ευρωπαϊκής λύσης φάνηκαν πολύ περισσότερο από την καθυστερημένη εφαρμογή σημαντικών μεταρρυθμίσεων που θα βοηθούσαν την οικονομία να σταθεροποιηθεί και την χώρα να εξέλθει γρηγορότερα από την ύφεση. Η δημοσιονομική προσαρμογή «κουκούλωσε» τις μεταρρυθμίσεις και όλο μαζί το πακέτο βαπτίστηκε «λιτότητα».

 

  • Η ορθή απάντηση βρίσκεται σε συνδυασμό των αμερικανικών και ευρωπαϊκών συνταγών

Η Ευρώπη βιάστηκε να επιβάλλει πολιτικές λιτότητας. «Πολύ λιτότητα, πολύ γρήγορα» επέφερε σημαντικές αυξήσεις της ανεργίας όπως φαίνεται στο σχεδιάγραμμα:

 

 

 

Επιπλέον η απότομη προσαρμογή έπληξε την ζήτηση στον ευρωπαϊκό βορρά και την κατακρήμνισε στον νότο. Η ατελής νομισματική και θεσμική ένωση επέτεινε το πρόβλημα καθυστερώντας αποφάσεις που θα μείωναν τις επιπτώσεις. Αποτέλεσμα είναι το ΑΕΠ της Ζώνης του Ευρώ να αυξάνεται λίγο ή να παραμένει στάσιμο ενώ των ΗΠΑ να αυξάνεται:

 

 

 

 

Ωστόσο το χρέος της Ζώνης του Ευρώ δεν αυξήθηκε όσο των ΗΠΑ. Το 2009 ήταν 7,14 δισ. ευρώ και το 2013 ανήλθε σε 8,89 δισ. Ευρώ, μια αύξηση πολύ μικρότερη σε σχέση με αυτή των ΗΠΑ.

 

Σε μακρύτερο ορίζοντα σημαντικό μέρος των ευρωπαϊκών μεταρρυθμίσεων θα έχουν εν τέλει θετική επίπτωση στις οικονομίες της Ευρωζώνης, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, ενώ τα χρέη θα μπορούν να εξυπηρετηθούν ευκολότερα. Αντίθετα οι ΗΠΑ θα πρέπει να απαντήσουν στο ερώτημα της μείωσης του τεράστιου χρέους τους, ακόμα περισσότερο όταν ο μεγαλύτερος πιστωτής τους είναι η… Κίνα.

 

Συνεπώς τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Ευρώπη θα πρέπει να υιοθετήσουν στοιχεία της συνταγής του άλλου. Από την μια η αμερικανική οικονομία έχει μπει σε σταθερή τροχιά ανάπτυξης και χρειάζεται επιπλέον εφόδια για να την διατηρήσει. Αυτά μπορούν να προέλθουν από πολιτικές αύξησης της παραγωγικότητας και ταυτόχρονα μείωσης των δημοσίων δαπανών. Επιπλέον, όπως δείχνουν τα τελευταία στοιχεία, οι ΗΠΑ χάνουν συνεχώς έδαφος στον τομέα της ανταγωνιστικότητας οπότε πολιτικές ανάλογες με τις ευρωπαϊκές είναι δεδομένο ότι θα ακολουθήσουν.

 

Η Ευρώπη από την άλλη δεν μπορεί να πορεύεται για πάντα με δημοσιονομική λιτότητα και εσωτερική υποτίμηση. Είναι απαραίτητο ένα πρόγραμμα τόνωσης της οικονομίας.

Ήδη ο Μάριο Ντράγκι της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, έκανε τις πρώτες κινήσεις επέκτασης του ισολογισμού και ποσοτικής χαλάρωσης. Πρέπει και οι κυβερνήσεις να κάνουν πράξη πολιτικές τόνωσης κατά τα πρότυπα του Προέδρου Ομπάμα το 2009, προσαρμοσμένες στην Ευρωπαϊκή πραγματικότητα.